เปลี่ยนปัญหาในห้องเรียนให้เป็นงานวิจัย: ก้าวแรกสู่การพัฒนาคุณภาพเด็กปฐมวัย

เด็กปฐมวัยถือเป็นช่วงวัยสำคัญที่สุดของชีวิต เนื่องจากเป็นรากฐานของการเจริญเติบโตและการเรียนรู้ ในระยะยาว การจัดการเรียนรู้ที่มีคุณภาพในช่วงนี้จึงเป็นสิ่งที่สำคัญเพราะส่งผลต่อศักยภาพของเด็กในอนาคต การจัดการเรียนรู้ในระดับปฐมวัยควรมุ่งเน้นการพัฒนาเด็กแบบองค์รวมทั้งด้านร่างกาย อารมณ์–จิตใจ สังคม และสติปัญญา รวมถึงออกแบบกิจกรรมที่สอดคล้องกับพัฒนาการและความแตกต่างระหว่างบุคคล

ในห้องเรียนระดับปฐมวัยมักพบปัญหาที่หลากหลาย ทั้งพัฒนาการด้านต่าง ๆ ที่ไม่สมวัยตลอดจนพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม ซึ่งส่งผลกระทบต่อการเรียนรู้และพัฒนาการโดยรวมของเด็ก อย่างไรก็ตาม ปัญหาเหล่านี้ไม่ควรถูกมองว่าเป็นเพียงอุปสรรค หากแต่สามารถนำมาเป็นจุดตั้งต้นของการพัฒนาได้ เมื่อครูใช้กระบวนการที่เหมาะสม โดยเฉพาะ “การวิจัยในชั้นเรียน” ซึ่งเป็นแนวทางที่ช่วยให้ครูสามารถศึกษาปัญหา วิเคราะห์สาเหตุ และหาแนวทางแก้ไขได้อย่างเป็นระบบ มีหลักฐานรองรับ และส่งผลให้การจัดการเรียนรู้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น

แม้คำว่า “การวิจัยในชั้นเรียน” อาจทำให้หลายคนรู้สึกว่ายุ่งยาก ซับซ้อน หรือเข้าถึงได้ยาก แต่ในความเป็นจริง การวิจัยคือกระบวนการแก้ปัญหาอย่างมีขั้นตอนและมีเหตุผล ดังนั้นเพื่อให้ครูสามารถทำวิจัยในชั้นเรียนได้อย่างถูกต้องและมีประสิทธิภาพ จึงควรทำความเข้าใจรายละเอียดของการวิจัยในชั้นเรียนดังต่อไปนี้

การวิจัยในชั้นเรียนคืออะไร

            การวิจัยในชั้นเรียนเป็นการวิจัยที่ทำโดยครูผู้สอน เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในชั้นเรียน และนำผลมาใช้ในการปรับปรุงการเรียนการสอน เพื่อให้เกิดผลประโยชน์สูงสุดกับผู้เรียน (สุวิมล ว่องวาณิช, 2560)

การวิจัยในชั้นเรียนสำคัญอย่างไร

1. สำคัญต่อเด็ก

การวิจัยในชั้นเรียนช่วยให้ครูเข้าใจเด็กมากขึ้นและสามารถแก้ปัญหาของเด็กได้ตรงจุด เช่น  เด็กที่พูดไม่สมวัยได้รับการแก้ปัญหาโดยใช้กิจกรรมเล่านิทานประกอบภาพเพื่อพัฒนาทักษะการพูด  เด็กที่มีพฤติกรรมก้าวร้าวได้รับการแก้ไขปัญหาโดยกิจกรรมเสริมสร้างทักษะทางสังคมร่วมกับการเสริมแรงทางบวกทำให้มีพฤติกรรมที่พึงประสงค์ การทำวิจัยในชั้นเรียนของครูจึงช่วยเด็กได้รับการแก้ไขปัญหาอย่างเหมาะสม ส่งผลให้มีพัฒนาการที่ดีตามวัยทั้งด้านร่างกาย อารมณ์ สังคม และสติปัญญา ตลอดจนมีพฤติกรรมที่พึงประสงค์

2. สำคัญต่อครู

การทำวิจัยในชั้นเรียนช่วยให้ครูพัฒนาทักษะการสอนอย่างเป็นระบบ จากเดิมที่อาจใช้ประสบการณ์หรือความรู้สึก มาเป็นการใช้ข้อมูลในการตัดสินใจ วางแผนการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบ ช่วยส่งเสริมให้ครูมีความเป็นมืออาชีพและพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง  นอกจากนี้การทำวิจัยในชั้นเรียนยังเป็นส่วนหนึ่งของการประเมินเพื่อเลื่อนวิทยฐานะของครูอีกด้วย

3. ความสำคัญต่อโรงเรียน

การวิจัยในชั้นเรียนของครูมีส่วนสำคัญในการยกระดับคุณภาพของโรงเรียน เนื่องจากช่วยให้การจัดการเรียนรู้เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้โรงเรียนมีชื่อเสียงและได้รับการยอมรับจากสังคม อีกทั้งยังสนับสนุนการดำเนินงานด้านการประกันคุณภาพของสถานศึกษา โดยสอดคล้องกับมาตรฐานที่ 1 ด้านผลลัพธ์คุณภาพของเด็กปฐมวัย การวิจัยในชั้นเรียนส่งผลให้เด็กมีพัฒนาการสมวัย และมาตรฐานที่ 3 ด้านการพัฒนาคุณภาพการจัดประสบการณ์การเรียนรู้สำหรับเด็กปฐมวัย ที่ครูหรือผู้ดูแลเด็กมีการประเมินพัฒนาการของเด็กอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง และนำผลการประเมินมาใช้เป็นข้อมูลในการช่วยเหลือและพัฒนาเด็กเป็นรายบุคคลได้อย่างเหมาะสม

4. ความสำคัญต่อวิชาชีพครู  

การวิจัยในชั้นเรียนเป็นกระบวนการที่ช่วยให้ครูพัฒนาการจัดการเรียนรู้อย่างเป็นระบบ ทำให้การแก้ปัญหาในห้องเรียนมีความถูกต้องและน่าเชื่อถือมากยิ่งขึ้น อีกทั้งยังเปิดโอกาสให้ครูได้พัฒนานวัตกรรมทางการศึกษา สร้างองค์ความรู้ใหม่ในการพัฒนาผู้เรียนอย่างเหมาะสม การดำเนินการดังกล่าวส่งผลให้วิชาชีพครูมีความเป็นมาตรฐานมากขึ้น เนื่องจากครูมีการพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่อง และสามารถยกระดับคุณภาพการเรียนรู้ของผู้เรียนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งสอดคล้องกับมาตรฐานวิชาชีพครูด้านการจัดการเรียนรู้ที่มุ่งเน้นให้ครูวิจัย สร้างนวัตกรรม และประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อส่งเสริมการเรียนรู้ของผู้เรียนได้อย่างเหมาะสมและเกิดประโยชน์สูงสุด

5. ความสำคัญต่อการพัฒนาประเทศ

การวิจัยในชั้นเรียนช่วยให้ครูสามารถพัฒนาผู้เรียนด้วยวิธีการที่เหมาะสมและเชื่อถือได้ ทำให้เด็กได้รับการพัฒนาอย่างเต็มศักยภาพในทุกด้าน ทั้งด้านสติปัญญา อารมณ์ สังคม และร่างกาย ส่งผลให้ผู้เรียนมีความรู้ ความสามารถ เจตคติที่ดี และมีคุณลักษณะที่พึงประสงค์ตามเป้าหมายของการจัดการศึกษา ซึ่งจะเป็นกำลังสำคัญในการขับเคลื่อนและพัฒนาประเทศให้มีความเจริญก้าวหน้าต่อไป

6. ความสำคัญในเชิงนโยบายและกฎหมาย

การวิจัยในชั้นเรียนสอดคล้องกับแนวทางการจัดการศึกษาที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ ตามพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ในมาตรา 24 (5) …ให้ใช้วิจัยเป็นส่วนหนึ่งของกระบวนการเรียนรู้ และมาตรา 30 …ส่งเสริมให้ผู้สอนสามารถวิจัยเพื่อพัฒนาการเรียนรู้ที่เหมาะสมกับผู้เรียนในแต่ละระดับการศึกษา นอกจากนี้ยังสอดคล้องกับมาตรฐานวิชาชีพครูที่เน้นให้ครูสามารถวิจัยและพัฒนาการเรียนการสอนได้

การวิจัยเริ่มต้นจากปัญหาในห้องเรียน

การเริ่มต้นทำวิจัยในชั้นเรียนสำหรับครูปฐมวัยสามารถเริ่มได้จากการสังเกตสิ่งผิดปกติหรือสิ่งที่อยากพัฒนาในห้องเรียน ปัญหาที่เกิดขึ้นในห้องเรียนอาจเป็นพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม เช่น ก้าวร้าว ไม่เก็บของเข้าที่ แย่งของ ไม่สนใจร่วมกิจกรรม รอคอยไม่ได้ ฯลฯ หรือเป็นพัฒนาการที่ไม่สมวัย เช่น กล้ามเนื้อมือไม่แข็งแรง พูดช้าหรือพูดไม่เป็นประโยค พูดไม่ชัด ช่วยเหลือตนเองไม่ได้ ฯลฯ นอกจากนี้ยังเกิดจากสภาพการปฏิบัติงานของครู เช่น ใช้วิธีการสอนที่ไม่เหมาะสม ใช้สื่อที่ไม่เหมาะสม จัดการชั้นเรียนไม่เหมาะสม จัดสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม ฯลฯ  เมื่อครูพบปัญหาที่สนใจแล้วก็ดำเนินการวิจัยตามขั้นตอนของการวิจัยในชั้นเรียนต่อไป

การวิจัยในชั้นเรียนมีขั้นตอนอย่างไร

            กระบวนการทำวิจัยในชั้นเรียนมี 5 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 การสำรวจ/วิเคราะห์ปัญหาการเรียนรู้ 

ขั้นตอนที่ 2 กำหนดปัญหาวิจัยในชั้นเรียน

ขั้นตอนที่ 3 วางแผนพัฒนานวัตกรรมการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้

ขั้นตอนที่ 4 ลงมือปฏิบัติตามแผน

ขั้นตอนที่ 5 สะท้อนผลการปฏิบัติ

            ซึ่งในแต่ละขั้นตอนมีรายละเอียดดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 การสำรวจ/วิเคราะห์ปัญหาการเรียนรู้  เป็นการระบุข้อจำกัด ข้อขัดข้อง หรือข้อสงสัยที่ไม่เป็นไปตามที่พึงประสงค์ในเรื่องของการเรียนรู้ในชั้นเรียน โดยจะต้องระบุว่ามีปัญหาอะไรบ้าง มีสาเหตุมาจากอะไร และมีความเป็นไปได้ในการแก้ไข ปรับปรุง เปลี่ยนแปลง หรือพัฒนาอย่างไร

ขั้นตอนที่ 2 กำหนดปัญหาวิจัยในชั้นเรียน ในการกำหนดปัญหาการวิจัยนั้นเริ่มแรกจะต้องสำรวจปัญหาที่เกิดขึ้นก่อนว่ามีปัญหาอะไรบ้าง หลังจากนั้นจึงกำหนดปัญหาการวิจัย ซึ่งสุวิมล ว่องวาณิช (2560) ได้กล่าวถึงลักษณะของปัญหาหรือโจทย์ปัญหาวิจัยที่ดีไว้ ดังนี้

1. “จำเป็น ชัดเจนดี มีคุณค่า”

●จำเป็น- เป็นปัญหาวิจัยที่มีความสำคัญ จำเป็นต้องเร่งแก้ไข

●ชัดเจนดี- เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นชัดเจน มีข้อมูลหลักฐานชี้ชัด มีความสมเหตุสมผลที่จะทำวิจัย

●มีคุณค่า – เป็นปัญหาวิจัยที่ให้คำตอบที่เกิดประโยชน์ต่อการนำไปใช้พัฒนาผู้เรียน

2. มีความเป็นปัจจุบัน เป็นปัญหาที่เกิดขึ้นใน ช่วงเวลานั้น เพื่อให้ผลจากการวิจัยนำไปสู่การแก้ปัญหาหรือพัฒนาผู้เรียนได้ทันเวลา

3. อยู่ในวิสัยที่ผู้มีความสามารถจะกระทำได้สำเร็จภายใต้เงื่อนไขของความรู้ในสิ่งที่จะวิจัย เวลา และทรัพยากรต่าง ๆ ที่ใช้ในการทำวิจัยของผู้วิจัย

4. ต้องไม่ส่งผลกระทบเสียหายใด ๆ ต่อผู้ที่เกี่ยวข้องหรือผู้ถูกทำวิจัย

            ขั้นตอนที่ 3 วางแผนพัฒนานวัตกรรมการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้ ขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนการกำหนดวัตถุประสงค์การวิจัย การกำหนดสมมติฐานการวิจัย (ถ้ามี) การกำหนดตัวแปร การออกแบบการวิจัย     การเก็บรวบรวมข้อมูล และการวิเคราะห์ข้อมูล เพื่อให้ได้มาซึ่งนวัตกรรมการศึกษาสำหรับแก้ปัญหาการเรียนรู้ที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้
                        1. การกำหนดวัตถุประสงค์การวิจัย การกำหนดวัตถุประสงค์การวิจัยเป็นขั้นตอนสำคัญที่ช่วยกำหนดทิศทางของการดำเนินการวิจัย เปรียบเสมือนเข็มทิศที่ทำให้ครูทราบว่าต้องการศึกษาหรือพัฒนาผู้เรียนในด้านใด การเขียนวัตถุประสงค์ควรระบุให้ชัดเจนถึงพฤติกรรมหรือคุณลักษณะที่ต้องการพัฒนา กลุ่มเป้าหมาย และวิธีการที่ใช้ในการดำเนินการ โดยมักเขียนในรูปแบบประโยค เช่น “เพื่อพัฒนา…”   “เพื่อเปรียบเทียบ…ก่อนและหลัง…”  “เพื่อศึกษาผลของ…”  “เพื่อศึกษาความพึงพอใจของ…ที่มีต่อ…”

ตัวอย่างการเขียนวัตถุประสงค์การวิจัย เช่น

• เพื่อพัฒนาความสามารถทางการพูดของเด็กปฐมวัยโดยใช้กิจกรรมเล่านิทานแบบเลือกตอนจบ
• เพื่อเปรียบเทียบความสามารถในการคิดวิเคราะห์ของเด็กปฐมวัย ก่อนและหลังการจัดกิจกรรมการเล่านิทานร่วมกับผังกราฟิก
• เพื่อศึกษาความพึงพอใจของเด็กปฐมวัยที่มีต่อการใช้สื่อประสมตามแนวคิดพหุปัญญา
• เพื่อศึกษาผลของการใช้การเสริมแรงทางบวกที่มีต่อพฤติกรรมการปฏิบัติตามกติกาของเด็กปฐมวัย

2. การกำหนดสมมติฐานการวิจัย (ถ้ามี) สมมติฐานการวิจัย คือ ข้อความที่คาดเดาหรือคาดคะเนผลการวิจัยไว้ล่วงหน้า ซึ่งต้องสอดรับกับปัญหาการวิจัยและวัตถุประสงค์การวิจัย มักเขียนในรูปแบบประโยค เช่น “เด็กปฐมวัยที่ได้รับการจัดกิจกรรม… มี…สูงกว่าก่อนการจัดกิจกรรม” “เด็กปฐมวัยที่ได้รับ…
มีความพึงพอใจในระดับสูง”

ตัวอย่างการเขียนสมมติฐาน เช่น

• เด็กปฐมวัยที่ได้รับการจัดกิจกรรมเล่านิทานประกอบภาพ มีความสามารถทางการพูดหลังการจัดกิจกรรมสูงกว่าก่อนการจัดกิจกรรม
• ความสามารถในการจับใจความของเด็กปฐมวัยที่ได้รับการจัดกิจกรรมเล่านิทานร่วมกับผังกราฟิก สูงกว่ากลุ่มที่ได้รับการจัดกิจกรรมแบบปกติ
• เด็กปฐมวัยที่ได้รับการจัดการเรียนรู้เชิงรุกมีความพึงพอใจในระดับสูง

3. การกำหนดตัวแปร ตัวแปร คือ คุณลักษณะของสิ่งที่ต้องการศึกษา เป็นสิ่งที่สามารถแปรค่าได้ ตัวแปรที่สำคัญ ได้แก่

• ตัวแปรอิสระ/ตัวแปรต้น เป็นตัวแปรที่เป็นสาเหตุ/มีอิทธิพลทำให้เกิดผลหรือตัวแปรตาม เช่น วิธีการจัดประสบการณ์ กิจกรรม การใช้สื่อและนวัตกรรม การจัดสภาพแวดล้อม
• ตัวแปรตาม เป็นตัวแปรที่เป็นผลจากตัวแปรอิสระ/ตัวแปรต้น เช่น พัฒนาการ ความสามารถ พฤติกรรม เจตคติ

ตัวอย่าง  หากต้องการพัฒนาความสามารถในการแก้ปัญหาของนักเรียนชั้นอนุบาลปีที่ 1 โดยการจัดประสบการณ์การเรียนรู้แบบโครงงาน

• ตัวแปรต้น ได้แก่ การจัดประสบการณ์การเรียนรู้แบบโครงงาน
• ตัวแปรตาม ได้แก่ ความสามารถในการแก้ปัญหา

4. การออกแบบการวิจัย การวางแผนและกำหนดแนวทางในการดำเนินการวิจัยอย่างเป็นระบบเพื่อให้สามารถตอบคำถามวิจัยได้อย่างถูกต้องและน่าเชื่อถือ การออกแบบการวิจัยจะเกี่ยวข้องกับวิธีวิจัย ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง เครื่องมือวิจัย วิธีการเก็บรวบรวมข้อมูล และวิธีวิเคราะห์ข้อมูล ซึ่งมีรายละเอียดดังนี้                                   

4.1 วิธีวิจัย เป็นลักษณะการวิจัยที่ใช้ในการดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูล เพื่อให้ได้คำตอบตามวัตถุประสงค์ของการวิจัย เช่น การวิจัยเชิงทดลองเป็นการศึกษาผลของตัวแปรต้นที่มีต่อตัวแปรตาม โดยมีการ “จัดกระทำ” หรือทดลองใช้วิธีการ/นวัตกรรมบางอย่าง แล้วเปรียบเทียบผลที่เกิดขึ้น เพื่อพิสูจน์ว่าวิธีการ/นวัตกรรมนี้ได้ผลหรือไม่ การวิจัยเชิงบรรยายเป็นการศึกษาสภาพ ความเป็นจริง หรือสถานการณ์ที่เกิดขึ้น โดยไม่เข้าไปทดลองหรือเปลี่ยนแปลงสิ่งใด เช่น การสำรวจ การสังเกต การสอบถาม เพื่อให้เข้าใจลักษณะ พฤติกรรม หรือความคิดเห็นของกลุ่มเป้าหมาย

4.2 ประชากรและกลุ่มตัวอย่างที่ศึกษา ประชากร หมายถึง กลุ่มบุคคลหรือสิ่งที่ผู้วิจัยสนใจศึกษาทั้งหมด ส่วนกลุ่มตัวอย่าง หมายถึง ส่วนหนึ่งของประชากรที่ถูกเลือกมาใช้ในการวิจัย สำหรับการวิจัยในชั้นเรียน ประชากรที่ศึกษาจะเป็นนักเรียนในชั้นเรียน การทำวิจัยต้องระบุให้ทราบว่าประชากรคือใคร อยู่ที่ไหน มีขนาดเท่าไร หากศึกษากลุ่มตัวอย่างต้องระบุถึงเทคนิควิธีสุ่มตัวอย่างด้วย

ตัวอย่าง 

• ประชากร ได้แก่ นักเรียนอนุบาล 1 ในศูนย์พัฒนาเด็กเล็กตำบล… จำนวน 50 คน
• กลุ่มตัวอย่าง ได้แก่ นักเรียนอนุบาล 1/1 ที่มีปัญหาการพูด จำนวน 5 คน โดยการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง

4.3 เครื่องมือวิจัย เครื่องมือวิจัยสำหรับใช้เก็บรวบรวมข้อมูล มีหลายประเภท เครื่องมือที่เหมาะสมกับการวิจัยในชั้นเรียนของเด็กปฐมวัย อาทิ

1) แบบสังเกต เป็นเครื่องมือการประเมินที่ใช้มากที่สุดเพราะไม่ยุ่งยาก สามารถเก็บข้อมูลในสถานการณ์จริงซึ่งเด็กจะแสดงออกอย่างเป็นธรรมชาติ สามารถทำได้ทุกสถานการณ์ ทุกสถานที่โดยครูจะเป็นผู้สังเกตพฤติกรรมของผู้เรียน แล้วจดบันทึกไว้ในแบบสังเกต เช่น แบบบันทึกพฤติกรรม แบบตรวจสอบรายการ มาตรประมาณค่า

2) แบบบันทึกการสนทนา เป็นเครื่องมือที่ครูใช้จดบันทึกข้อมูลจากการสนทนากับเด็ก การพูดคุยและซักถามเด็กอย่างเหมาะสมจะช่วยให้ครูเข้าใจ และสามารถประเมินพฤติกรรมหรือพัฒนาการของเด็กได้อย่างสอดคล้องกับสภาพจริงมากยิ่งขึ้น เนื่องจากในบางครั้งพฤติกรรมที่เด็กแสดงออกอาจถูกตีความได้หลายลักษณะ เมื่อครูได้รับข้อมูลจากการสนทนาแล้ว จึงบันทึกข้อมูลดังกล่าวลงในแบบบันทึกการสนทนาเพื่อใช้เป็นหลักฐานต่อไป

3) แบบทดสอบเชิงปฏิบัติ ถึงแม้ว่าการวัดและประเมินพัฒนาการในระดับปฐมวัยจะไม่นิยมการทดสอบ แต่ในบางพฤติกรรม เช่น การคิดเป็นสิ่งที่เป็นนามธรรมและยากต่อการสังเกต การวัดและประเมินด้านการคิดจึงจำเป็นต้องใช้การทดสอบเพื่อให้ทราบว่าเด็กคิดอย่างไร ในการใช้แบบทดสอบเชิงปฏิบัติครูจะกำหนดสถานการณ์ให้เด็กปฏิบัติหรือทำตามที่บอกในเวลาที่กำหนด และใช้อุปกรณ์หรือจัดกิจกรรมคล้ายกิจกรรมการเล่น ในบรรยากาศที่ผ่อนคลาย (อรุณี หรดาล และชนิพรรณ
จาติเสถียร, 2560)

4) แฟ้มสะสมผลงาน การใช้แฟ้มสะสมผลงานหรือพอร์ตโฟลิโอ (Portfolio) เป็นวิธีการที่สามารถสะท้อนความก้าวหน้าของพัฒนาการของเด็ก เนื่องจากแฟ้มสะสมผลงานเป็นการประเมินที่เห็นร่องรอย เพื่อสรุปและอ้างถึงการเจริญเติบโตและพัฒนาการของเด็กในช่วงเวลาต่าง ๆ

4.4 การเก็บรวบรวมข้อมูล เมื่อเลือกเครื่องมือวิจัยแล้วก็ลงมือเก็บรวบรวมข้อมูล
ซึ่งครูจะต้องวางแผนการเก็บข้อมูลอย่างละเอียดว่าจะเก็บข้อมูลอะไร กับใคร ที่ไหน อย่างไร และเมื่อไร

4.5 การวิเคราะห์ข้อมูล เป็นกระบวนการจัดกระทำกับข้อมูลที่ได้มา โดยนำมาจัดระเบียบจำแนกประเภท คำนวณค่าสรุป และนำเสนอผลการวิเคราะห์ให้อยู่ในรูปแบบที่เหมาะสม และสื่อความหมายสิ่งที่ศึกษาให้เข้าใจได้ง่าย สามารถตอบคำถามวิจัยหรือวัตถุประสงค์ของการวิจัยได้ครอบคลุมชัดเจน วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลจะขึ้นอยู่กับลักษณะของข้อมูลที่เก็บรวบรวมมา ถ้าเป็นข้อมูลเชิงปริมาณ (ข้อมูลที่เป็นตัวเลข) จะอาศัยวิธีการทางสถิติช่วยวิเคราะห์ข้อมูล แต่ถ้าเป็นข้อมูลเชิงคุณภาพจะใช้วิธีการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการสังเคราะห์เนื้อหาคือ จัดข้อมูลเป็นหมวดหมู่ แล้วหาความถี่หรือค่าร้อยละ

ขั้นตอนที่ 4 ลงมือปฏิบัติตามแผน ขั้นตอนนี้ครูผู้วิจัยก็จะต้องดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลและ วิเคราะห์ข้อมูลตามที่ได้วางแผนไว้ใน ขั้นตอนที่ 3 เพื่อตอบคำถามตามวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้

ขั้นตอนที่ 5 สะท้อนผลการปฏิบัติ ขั้นตอนนี้เป็นขั้นตอนที่ครูนำนวัตกรรมการศึกษาเพื่อแก้ปัญหาการเรียนรู้ไปทดลองปฏิบัติเพื่อการแก้ไขปรับปรุงข้อบกพร่องของการเรียนรู้ที่มีอยู่ พร้อมทั้งต้องสะท้อนผลการปฏิบัติหรือเผยแพร่ข้อค้นพบ ที่ได้เพื่อวางแผนต่อไป

การเขียนรายงานวิจัยในชั้นเรียนทำอย่างไร

            เมื่อครูทำวิจัยเสร็จแล้วจะต้องนำเสนอผลการวิจัย สำหรับการวิจัยในชั้นเรียนมีลักษณะที่ไม่ยึดรูปแบบของรายงานการวิจัยเชิงวิชาการโดยทั่วไปมากนัก รายงานเฉพาะประเด็นที่สำคัญเท่านั้น รูปแบบของการนำเสนอรายงานการวิจัยในชั้นเรียน สามารถทำได้ 2 รูปแบบ คือ การนำเสนอแบบไม่เป็นทางการ และ การนำเสนอแบบเป็นทางการ (วรรณ์ดี แสงประทีปทอง, 2561)

            1. รูปแบบของการนำเสนอรายงานการวิจัยในชั้นเรียนแบบไม่เป็นทางการ ไม่มีรูปแบบการนำเสนอที่ตายตัว ขอเพียงนำเสนอสาระสำคัญได้ครบถ้วน โดยสามารถตอบคำถามได้ว่า ใคร ทำอะไร ที่ไหน เมื่อไร ทำอย่างไร ทำเพื่อจุดมุ่งหมายใด และได้ผลเป็นอย่างไร นั่นคือควรประกอบด้วยสาระสำคัญ ได้แก่ ปัญหาหรือคำถามวิจัย ภูมิหลัง วิธีการแก้ปัญหาหรือวิธีดำเนินการวิจัย ผลการแก้ปัญหาหรือผลสะท้อนกลับ

            2. รูปแบบของการนำเสนอรายงานการวิจัยในชั้นเรียนแบบเป็นทางการ มีประเด็นสำคัญที่ต้องนำเสนอ คือ ชื่องานวิจัยหรือหัวข้อวิจัย ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา คำถามวิจัย วัตถุประสงค์ของการวิจัย ตัวแปรในการวิจัย ประโยชน์ที่ได้รับจากการวิจัย วิธีดำเนินการวิจัย ได้แก่ กลุ่มเป้าหมาย (ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง) เครื่องมือวิจัย (รวมถึงวิธีการและนวัตกรรม) การเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล ผลการวิจัยหรือผลสะท้อนกลับ สรุปและข้อเสนอแนะ ก่อนที่จะนำเสนอรายงาน นักวิจัยอาจแจกแจงประเด็นสำคัญดังกล่าวนี้ลงในตาราง แล้วกล่าวถึงเนื้อหาสาระที่เป็นภาพรวม เพื่อให้เห็นความคิดที่ต่อเนื่องและใช้เป็นแนวทางเพื่อขยายความแต่ละประเด็นไปสู่การเขียนรายงานการวิจัยแบบความเรียง

สรุป

การจัดการเรียนรู้ในระดับปฐมวัยมีความสำคัญเป็นอย่างยิ่ง ซึ่งในการจัดการเรียนรู้มักพบปัญหาที่หลากหลายทั้งด้านพฤติกรรมและพัฒนาการ อย่างไรก็ตาม หากครูสามารถมองปัญหาเหล่านี้ในเชิงบวกและนำมาเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนา โดยใช้กระบวนการวิจัยในชั้นเรียนอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การวิเคราะห์ปัญหา วางแผนพัฒนา ลงมือปฏิบัติ และสะท้อนผล จะช่วยให้การแก้ปัญหามีความชัดเจน น่าเชื่อถือ และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ส่งผลให้ครูสามารถพัฒนาการจัดการเรียนรู้ได้อย่างตรงจุด ผู้เรียนได้รับการพัฒนาเต็มศักยภาพ และยกระดับคุณภาพการศึกษาได้อย่างยั่งยืน