วัยอนุบาล

เด็กวัยปฐมวัยเป็นช่วงวัยต่อจากทารก อายุประมาณ 2–6 ปี เป็นระยะที่มีการเปลี่ยนแปลงด้านบุคลิกภาพและพฤติกรรมอย่างชัดเจน เด็กเริ่มต้องการเป็นตัวของตัวเอง ซุกซน ดื้อ และมีจินตนาการสูง บางครั้งความคิดและการกระทำอาจยังไม่สอดคล้องกับความเป็นจริง ช่วงวัยนี้จึงถือเป็นหัวเลี้ยวหัวต่อสำคัญของการพัฒนาเด็กทั้งด้านร่างกาย จิตใจ และสังคม

พัฒนาการสำคัญ

• พัฒนาการทางร่างกาย

ร่างกายเด็กจะเจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว แขนขาเริ่มยาวได้สัดส่วนกับลำตัว โครงกระดูกแข็งแรงขึ้น เด็กสามารถช่วยเหลือตนเองได้มากขึ้น เช่น กินข้าวเอง แต่งตัว ใส่รองเท้า และอาบน้ำเองได้ ช่วงปลายวัยอาจเริ่มมีฟันแท้ขึ้น 1–2 ซี่

• พัฒนาการทางอารมณ์ จิตใจ

เด็กวัยนี้มักอารมณ์แปรปรวน หงุดหงิด โกรธง่าย และชอบปฏิเสธ ซึ่งถือเป็นพฤติกรรมปกติ อารมณ์จะค่อย ๆ มั่นคงขึ้นเมื่อเด็กเริ่มเข้าสังคมและมีเพื่อน การเลี้ยงดูที่อบอุ่นและเข้าใจมีบทบาทสำคัญต่อการพัฒนาอารมณ์ของเด็ก

• พัฒนาการทางสังคม

เด็กเริ่มรู้จักคบเพื่อน เล่นร่วมกัน เรียนรู้การปรับตัว การรอคอย และการร่วมมือ เด็กอายุประมาณ 4–5 ปีจะเริ่มมีการแข่งขัน และมักเล่นกับเพศเดียวกัน การมีเพื่อนช่วยให้เด็กรู้สึกอบอุ่นและไม่รู้สึกโดดเดี่ยว

• พัฒนาการทางสติปัญญาและภาษา

เด็กสามารถใช้ภาษาได้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง เรียนรู้คำศัพท์ใหม่ได้รวดเร็ว พ่อแม่มีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมภาษา โดยการพูดคุย ซักถาม รับฟัง และใช้คำพูดที่ถูกต้อง จะช่วยให้เด็กสื่อสารได้ดีและมีสาระมากขึ้น

พฤติกรรมทางจิตใจที่พบบ่อย

• ความอิจฉาน้อง เป็นอารมณ์ปกติที่พบได้บ่อยในเด็กวัย 2–4 ปี เด็กอาจแสดงออกด้วยพฤติกรรมก้าวร้าวหรือถดถอย เช่น ดูดนิ้ว พูดติดอ่าง นอนไม่หลับ หรือปัสสาวะรดที่นอน สาเหตุสำคัญมักมาจากความรู้สึกว่าสูญเสียความรักและความสนใจจากพ่อแม่

  แนวทางแก้ไข  พ่อแม่ควรเตรียมความพร้อมให้เด็กรู้ล่วงหน้าเมื่อจะมีน้องใหม่ แสดงความรักอย่างสม่ำเสมอ ให้เด็กมีส่วนร่วมในการดูแลน้อง หลีกเลี่ยงการเปรียบเทียบ และปฏิบัติต่อพี่น้องอย่างเท่าเทียม เพื่อสร้างความมั่นคงทางจิตใจ

• ความดื้อ พบมากในช่วงอายุ 2–3 ปี เป็นผลจากความต้องการเป็นอิสระและการไม่เข้าใจเหตุผลของผู้ใหญ่

แนวทางแก้ไข  ตั้งกฎเกณฑ์ที่เหมาะสมกับวัย ใช้เหตุผลมากกว่าการบังคับ หลีกเลี่ยงการดุหรือลงโทษรุนแรง และให้คำชมเชยเมื่อเด็กทำดี

แนวทางการเลี้ยงดูเพื่อสุขภาพกายและใจที่ดี

• ให้เด็กได้รับอาหารครบถ้วน พักผ่อนเพียงพอ และออกกำลังกายเหมาะสม
• พาเด็กตรวจสุขภาพและรับวัคซีนตามกำหนด
• แสดงความรัก ความเอาใจใส่ และสร้างบรรยากาศอบอุ่นในครอบครัว
• ส่งเสริมวินัยอย่างเหมาะสม ไม่เข้มงวดหรือปล่อยปละละเลย
• สนับสนุนให้เด็กเล่นกับเพื่อน เรียนรู้จากประสบการณ์จริง
• เป็นแบบอย่างที่ดี และปฏิบัติต่อเด็กด้วยความเข้าใจและอ่อนโยน

เด็กปฐมวัยจะเติบโตอย่างมีคุณภาพได้ ต้องอาศัยความรัก ความเข้าใจ และการเลี้ยงดูที่เหมาะสมจากครอบครัว เด็กที่รู้สึกว่าตนเองเป็นที่รักและมีคุณค่า จะมีพัฒนาการทางอารมณ์และสังคมที่ดี พร้อมเติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มั่นคงในอนาคต

หากท่านใดสนใจอ่านรายละเอียดเพิ่มเติม สามารถเข้าไปอ่านได้ที่

https://www.rama.mahidol.ac.th/ramamental/generalknowledge/child/05302015-1509